Panorama Racławicka

Obraz o wymiarach 15 na 114 metrów, namalowany przez Jana Stykę i Wojciecha Kossaka na stulecie insurekcji kościuszkowskiej, pokazywany we Lwowie w 1894 roku, a we Wrocławiu od 1985 roku.

Okrągła rotunda zbudowana dla Panoramy Racławickiej.

Barbara Maliszewska Wikimedia Commons CC BY-SA 3.0 pl

Co przedstawia

Bitwę pod Racławicami, stoczoną 4 kwietnia 1794 roku podczas insurekcji kościuszkowskiej. Wojsko powstańcze pod dowództwem generała Tadeusza Kościuszki pokonało siły rosyjskie dowodzone przez generała Aleksandra Tormasowa; w bitwie wzięli udział kosynierzy, oddziały uzbrojone w kosy.

Wnętrze rotundy: na pierwszym planie prawdziwy ziemny nasyp z suchą trawą i krzewami przechodzi w namalowane pole bitwy, na którym powstańcy z kosami nacierają na kawalerię.

Ptjackyll Wikimedia Commons CC0

Jak powstała

Pomysł wyszedł od Jana Styki (1858–1925), malarza ze Lwowa, który zaprosił do współpracy Wojciecha Kossaka (1856–1942). Pracowało nad nią jeszcze siedmiu malarzy: Ludwig Boller, Tadeusz Popiel, Zygmunt Rozwadowski, Teodor Axentowicz, Włodzimierz Tetmajer, Wincenty Wodzinowski i Michał Sozański. Malowali ją od lipca 1893 do maja 1894 roku, na setną rocznicę powstania. Płótno utkano na zamówienie w Brukseli, a żelazną konstrukcję rotundy wykonano w Wiedniu; rotunda w Parku Stryjskim we Lwowie była gotowa w lipcu 1893 roku. Panoramę otwarto 5 czerwca 1894 roku na Powszechnej Wystawie Krajowej we Lwowie.

Złudzenie, że stoi się w środku bitwy, opiera się na specjalnej perspektywie, oświetleniu, sztucznym terenie i zaciemnionym, krętym dojściu na platformę.

Zbliżenie fragmentu obrazu: piechota strzelająca z muszkietów wśród brzóz, na pierwszym planie koń stający dęba.

Andrzej Otrębski Wikimedia Commons CC BY-SA 3.0

Jak tu trafiła

Ze Lwowa do Wrocławia.

Po drugiej wojnie światowej obraz przewieziono do Wrocławia razem z częścią zbiorów Ossolineum ze Lwowa. Przez wiele lat nie pokazywano go publiczności: jego temat był niewygodny dla władz Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, a starania o jego odnowienie i wystawienie były wstrzymywane. Udostępniono go zwiedzającym 14 czerwca 1985 roku.

Co działo się w międzyczasie

Płótno przyjechało koleją i 21 lipca 1946 roku zostało wyładowane na stacji Brochów we Wrocławiu.

Konkurs na budynek dla obrazu odbył się w 1957 roku; wygrało go dwoje architektów, Ewa i Marek Dziekońscy, a konstrukcję zaprojektował Jan Weryński. Mostostal zmontował żelbetowy szkielet między 12 a 24 czerwca 1967 roku i jeszcze tego lata rotunda stała zamknięta, osłonięta przed pogodą. Przez lata prace nie posunęły się dalej. Obraz pozostawał w magazynie, do listopada 1980 roku w inwentarzu miejskiego Muzeum Historycznego, a w sierpniu 1981 roku wpisano go do inwentarza Muzeum Narodowego.

Konserwacja trwała od 25 listopada 1981 do 29 maja 1985 roku pod kierunkiem Stanisława Filipiaka. Rotundę otwarto szesnaście dni po zakończeniu prac nad płótnem.

Zwiedzanie

Rotunda stoi przy ul. Jana Ewangelisty Purkyniego 11, kilka minut pieszo od Rynku.

Jeden bilet obejmuje więcej. Panorama, Muzeum Narodowe, Pawilon Czterech Kopuł i Muzeum Etnograficzne to jedna instytucja: bilet kupiony na Panoramę uprawnia do bezpłatnego wstępu na wystawy stałe pozostałych trzech przez trzy miesiące od dnia jej obejrzenia.

Godziny otwarcia i bilety się zmieniają; ta strona ich nie podaje. Przed wizytą warto sprawdzić stronę Panoramy.

Widok z góry na rotundę: żebrowany betonowy szkielet i stożkowy dach wznoszący się ponad okoliczne drzewa, z bluszczem na dolnych partiach ścian.

Panek Wikimedia Commons CC BY-SA 3.0 pl

← Wszystkie zabytki